Office Building
Office Building
Trail Improvement
Trail Improvement
Conservation Pond
सरक्षण पोखरी
Water Source Protection
पानी मुहान सरक्षण
People participation in landslide control
पहिरो नियन्त्रणमा जनसहभागिता
Water harvesting

नेपालको भौगर्भिक अवस्था, भिरालो भू बनोट र अधिक मात्रामा हुने मनसुनी वर्षाले गर्दा प्राकृतिक रुपमै भूक्षय, पहिरो तथा बाढीको प्रकोपको समस्या छ । वन विनाश, अनुपयुक्त भू–उपयोग, अवैज्ञानिक खेतीप्रणाली, अव्यवस्थित पशुपालन र वातावरणीय दुष्परिणामको पूर्व अनुमानबिना सञ्चालित विकास निर्माण जस्ता मानवीय क्रियाकलापले भूक्षयको समस्यालाई अरु जटिल बनाएको छ । फलस्वरुप खेतीयोग्य जमीन नाश हुनुको साथै मलिलो माटो बगेर जाँदा भू उत्पादकत्वमा कमी भई खाद्यान्न उत्पादनमा समेत ह्रास आइरहेको छ । यसरी भू–क्षयले नेपालको प्राकृतिक वातावरणमा ह्रास आउनुका साथै जनताको सामाजिक र आर्थिक अवस्थामा समेत नकारात्मक प्रभाव पारेको छ ।

नेपालका अधिकांश जनता खेतीपाती तथा स्थानीय प्राकृतिक स्रोतहरु (पानी, वन जङ्गल, आदि) मा निर्भर रहेको हुँदा यिनको उचित व्यवस्थापन एवम् संरक्षण नभएसम्म जनताको जीवनस्तर माथि उठ्न सक्दैन । जनताको जीवनस्तर उठाउन र वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्न भू संरक्षण तथा जलाधार व्यवस्थापनको प्रयासद्वारा भूक्षय रोकथाम गरी जमीनको उर्वराशक्ति बढाउनु आवश्यक छ । जलाधारीय स्रोतहरुको उचित संरक्षण एवम् दिगो उपयोगबाट जलाधार क्षेत्रका जनताका खाद्यान्नका साथै घा‌स, दाउरा र काठजस्ता आधारभूत आवश्यकताहरु दिगो रुपमा परिपूर्ति गर्दै जनताको जीविकोपार्जनमा ठोस मद्दत पु¥याउनु जरुरी छ । भूक्षयबाट हुने माटोको उर्वराशक्ति ह्रासलाई रोकी जल, जमिन, जङ्गल, जनता र जीवजन्तुबीचको अन्तरसम्वन्ध सन्तुलित राख्न र प्राकृतिक स्रोतहरुको वुद्धिमतापूर्ण उपयोग गर्दै जनताको जीवनस्तरमा सुधार ल्याउनु आजको आवश्यकता हो । जल जमिनको संरक्षणद्वारा स्थानीय आवश्यकता परिपूर्ति गर्दै सन्तुलित वातावरण कायम राख्न र जनताका आवश्यकता पूर्तिका लागि स्थानीय समुदायहरुको सहभागिता अपरिहार्य हुन्छ । योजनावद्ध जलाधार स्रोतहरुको संरक्षण र विकासद्वारा नै दिगो तथा सन्तुलित आर्थिक उन्नति हुन सक्छ ।

यिनै कुराहरुलाई दृष्टिगत गरी २०३१ साल श्रावण २४ गते वन तथा भू संरक्षण मन्त्रालय अन्तर्गत भू तथा जल संरक्षण विभागको स्थापना भयो । वि.सं.२०३७ सालमा यस विभागको नाम भू तथा जल संरक्षण  विभागबाट भू तथा जलाधार संरक्षण विभाग गरियो । वि.सं. २०५० सालमा सङ्गठन सुधार गर्दा भू संरक्षण विभाग नामाकरण गरिएकोमा पूनः भू तथा जलाधार संरक्षण विभाग नै कायम गरियो । यस विभागले ६१ जिल्ला भू संरक्षण कार्यालय मार्पmत् ७३ जिल्लामा भू संरक्षण तथा जलाधार व्यवस्थापनका कार्यक्रमहरु सञ्चालन गरी सेवा पु¥याउंदै आईरहेको छ ।

भू संरक्षण तथा जलाधार व्यवस्थापन सेवालाई ७५ जिल्लामा नै विस्तार गर्न तथा सम्पादित सेवाको पारदर्शिताका आधारमा अनुगमन मूल्याङकन गरी उपलव्धिहरुको लेखाजोखा गर्न सोचतालिका (Log frame) तयार भै स्वीकृत समेत भैसकेको छ । साथै कार्यक्रमहरुलाई जलस्रोत रणनीति र राष्ट्रिय जल योजनाले निर्देशन गरेवमोजिम जलाधार व्यवस्थापन कार्यक्रमलाई वेसिन एप्रोचमा कार्यान्वयन गरी जलाधारको दिगो व्यवस्थापनको माध्यमबाट जनताको जीविकोपार्जनमा सुधार ल्याउने गरी सङगठनात्मक संरचनामा परिवर्तन गर्ने कार्य भैरहेको छ ।

भूक्षयबाट हुने समस्याहरुलाई न्यूनीकरण गर्न सहभागितात्मक जलाधार व्यवस्थापनका कार्यक्रमहरु मार्फत् जमिनको उत्पादकत्व बृद्धि गरी स्थानीय समुदायको जीविकोपार्जनमा सुधार गरी गरीबी न्यूनिकरणमा योगदान पुरयाउने दीर्घकालिन सोच रहेको छ ।